GIÁP NHẤT LÀ GIÁP NHẤT NÀO?

 GIÁP NHẤT LÀ GIÁP NHẤT NÀO?

Mở đầu truyện “Tiên Từ phả ký” được quan Huấn đạo Trần Bình Hành gửi in trong sách của Kiều Oánh Mậu có viết

Làng An Thái là làng nổi tiếng ở huyện Thiên Bản. Đất đai thì bằng phẳng, phong tục thì thuần phác. Đồi núi liền một dải, núi lượn quanh, nước tụ hội như chuỗi ngọc trai.

Làng có cả thảy bốn Giáp

Giáp 1 là thôn Vân Cát

Giáp 2 là thôn Vân Đình

Giáp 3 là thôi Tây

Giáp 4 là thôn Nham Miếu

Nguyên văn ; Hương (An Thái) hữu tứ giáp, Nhất Giáp: Vân Cát Thôn, Nhị Giáp: Vân Đình thôn, Tam Giáp: Tây thôn, Tứ Giáp Nham Miếu thôn.

Do đó ngoài các tài liệu địa chí đã có, tư liệu của Trần Bình Hành một lần nữa khẳng định thời điểm phát tích truyền thuyết về Mẫu thì An Thái là xã và trong đó có thôn Vân Cát.

Sau này do sự phát triển của thôn Vân Cát mà Vân Cát tách thành biệt xã, thời gian tách biệt xã hiên chưa tìm thấy tư liệu rõ ràng nhưng có thể vào đầu TK17 đã tách xã lần 1.

Chứng tích rõ hơn về tên gọi Vân Cát với tƣ cách là đơn vị cấp xã, ít nhất đã xuất hiện trên sắc phong (bản gốc) hiện đƣợc lƣu ở nhà thờ Trần Bích Hoành (thôn Vân Cát, xã Kim Thái, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định hiện nay). Tại đây, còn một số sắc phong, trong đó có 02 sắc thời Lê Trung hƣng, phong cho hậu duệ của cụ Trần Bích Hoành ghi nhận Vân Cát đƣơng thời là tên địa danh cấp xã, thuộc huyện Thiên Bản:

Khi Vân Cát là một xã riêng biệt, thì phần đất còn lại của An Thái chỉ gồm ba thôn: Vân Đình, Tây, và Nham Miếu. Xã mất đi Giáp Nhất nên trong nội tại xã An Thái đã chuyển thôn đông dân nhất là Vân Đình là Giáp cả tức Giáp Nhất của làng. Trong khi đó Vân Cát đã là một xã riêng biệt nên cũng không còn gọi là Giáp Nhất nữa khi không thuộc xã An Thái.

Hai xã Vân Cát và An Thái cùng tồn tại, đến đầu đời Nguyễn vẫn tồn tại xã Vân Cát và An Thái

Năm 1805 trong cuốn địa danh làng xã Việt Nam cũng ghi hai xã Tiên Hương là hai xã tách biệt

Sau đó đến khoảng 1805-1811 thì do Vân Cát ít người lại nhập xã này vào xã An Thái xưa kia từng tách ra, nhưng không được gọi là Giáp Nhất nữa và chỉ là Thôn Vân Cát trong xã An Thái (An Thái tái lập)

Tuy nhiên Vân Cát chỉ về chung An Thái một thời gian chỉ khoảng 40 năm, khoảng những năm 1850 thì lại tách ra. Vân Cát lại mang danh là một xã riêng biệt.

Phần xã An Thái còn lại sau khi Vân Cát tách lần 2 khi ấy cũng đổi tên thành xã Tiên Hương

Tục lệ xã Vân Cát do quan viên, chức sắc, kỳ lão, hương thôn, giáp trưởng toàn xã Vân Cát lập ngày mùng Một tháng Mười một năm Tự Đức thứ 10 (1857) còn cho biết, đương thời (năm 1857), diện mạo cơ bản của các kiến trúc thờ tự trong xã Vân Cát như sau:

- Chùa: 1 ngôi; -Phủ từ phụng thờ Tiên Chúa: trong ngoài 4 tòa, cùng hành lang, lầu gác; - Điện từ: 2 tòa, thờ Tiền Lý Nam đế Tôn thần, bên tả (trái) thờ quan Thám hoa, bên hữu (phải) thờ quan Giáo thụ; - Đền: 1 tòa, thờ Cẩn Hoa Công chúa; - Đền thờ Bản Cảnh Thành hoàng: 1 tòa.

Lại nói, trong xã Tiên Hương mới cơ cấu các xóm một lần nữa được phân chia lại không còn dấu ấn của ba giáp đời Lê mà tại nơi có phủ thờ Mẫu Liễu Hạnh được gọi là Giáp Nhất của xã Tiên Hương và nội tại xã Tiên Hương điều chỉnh thành 04 giáp là tiền đề của các xóm 1 đến 4 ngày nay.

Chính điều này khiến nhiều người nhầm lẫn rằng Giáp Nhất chỗ Phủ Tiên Hương nay là xóm 1 vẫn là Giáp Nhất Vân Cát. Hoàn toàn không có việc đó, thôn Vân Cát là một thôn độc lập không gắn liền với đất của Tiên Hương.

Hiện nay sau phủ Tiên Hương khoảng 100m có Đền Chầu Đệ tứ có câu đối thời Nguyễn muộn, có cụm từ “Giáp ư nhất đệ” là nói rằng đất của Tiên Hương khi đã tách ra Vân Cát ra trước đó.

- Hương dĩ tiên danh, tú dục giang sơn vạn đại

- Giáp ư nhất đệ, cơ khai phúc lộc trùng tân?

Nghĩa là:

Làng lấy tên tiên, giang sơn gấm vóc muôn đời

Giáp ở thứ nhất, mở nền phúc lộc thêm nhiều

Tài liệu tham khảo:

- Tiên từ phả ký của Huấn đạo Trần Bình Hành in trong sách Tiên phả dịch lục của Kiều Oánh Mậu năm

- Địa danh làng xã Việt Nam qua tài liệu địa bạ Triều Nguyễn (1805) - Trung tâm lưu trữ quốc gia 1

- Tín ngường tờ Mẫu ở Phủ Giầy qua tư liệu Hán Nôm - LATS của Nguyễn Đạt Thức.

Xem thông tin chi tiết và quảng cáo

Quảng cáo bài viết

Tất cả cảm xúc:

2222

3 lượt chia sẻ

Thích

Bình luận

Chia sẻ

Bình luận với vai trò LỊCH SỬ PHỦ DÀY

LỊC